Jaka jest definicja opieki nieformalnej w Polsce?
Ogólnie mówiąc opieka nieformalna to wsparcie świadczone na co dzień osobie niesamodzielnej przez członka rodziny lub inną osobę z otoczenia, która nie otrzymuje za to wynagrodzenia.
Projekt Ustawy o opiece długoterminowej
Rząd przygotował w ubiegłym roku projekt Ustawy o opiece długoterminowej i tam definiuje opiekę nieformalną jako systematyczne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, świadczone przez opiekuna nieformalnego na rzecz osoby potrzebującej takiego wsparcia.
W rozumieniu ww. projektu ustawy opiekun nieformalny jest osobą systematycznie opiekującą się osobą wymagającą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, niepobierającą wynagrodzenia z tytułu sprawowanej opieki, w tym osobą bliską lub inną osoba niezobowiązaną do wsparcia (w związku z wykonywanym zawodem).
A może bardziej nieoficjalna definicja
Można opisać opiekę nieformalną również jako regularne, trwałe, fizyczne i/lub emocjonalne wsparcie oraz asystę w codziennych czynnościach, świadczone w domu osoby niesamodzielnej przez nieformalnego opiekuna [1].
I opiekun nieformalny jako osoba pełnoletnia, niebędąca zawodowym opiekunem medycznym, która zwykle jest członkiem rodziny, sąsiadem lub przyjacielem i nie pobiera wynagrodzenia za opiekę [1].
Jaką mamy w Polsce skalę opieki nieformalnej
Miejsce udzielenia wsparcia
Mniej więcej 10% osób wymagających opieki przebywa w placówkach stacjonarnych. To oznacza, że 90% opieki odbywa się w środowisku domowym. Osoby wymagające opieki są w przeważającej mierze wspierane przez bliskich, i to w dużej mierze bez profesjonalnej pomocy opiekuńczej.
Opiekunowie rodzinni mają średnio od 45 do 65 lat i większość z nich to kobiety. Stopień obciążenia zależy w pierwszej kolejności od tego, czy opiekun nieformalny opiekuje się bliską osobą u siebie w domu czy w oddalonym innym gospodarstwie domowym.
© Vitaly Gariev - unsplash.com
Opieka w ramach własnego gospodarstwa domowego dotyczy sytuacji, w której opiekun nieformalny mieszka pod jednym dachem z osobą zależną - np. dorosłe dziecko opiekuje się mieszkającym z nim rodzicem, małżonek opiekuje się partnerem z chorobą przewlekłą, albo rodzic opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem.
Opieka poza gospodarstwem domowym obejmuje sytuacje, gdy opiekun nieformalny mieszka osobno i dojeżdża, aby pomagać rodzicowi, teściowi, dziadkowi lub innemu bliskiemu (w tym również przyjacielowi i znajomemu).
Zdefiniowanie tych dwóch sytuacji jest ważne, ponieważ rodzaj obciążeń, czas i koszty mogą się znacznie różnić.
Opieka nieformalna we własnym gospodarstwie domowym
Opiekunowie mieszkający z podopiecznym są zazwyczaj zaangażowani w opiekę 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. Taka codzienna pomoc obejmuje oprócz wsparcia emocjonalnego czynności zarówno przy higienie osobistej jak i przy odżywianiu, podawaniu leków i dotyczy ogólnie mówiąc również ciągłego dbania o dobrostan bliskiej osoby.
Opieka nieformalna w innym gospodarstwie domowym
Kiedy opieka jest świadczona w innym gospodarstwie, opiekun często łączy dojazdy z pracą zawodową i własną rodziną. Może spędzać kilka godzin dziennie lub tygodniowo u osób wymagających opieki, pomagając w zakupach, sprzątaniu, gotowaniu, przygotowaniu leków czy towarzyszeniu do lekarza.
Niewidoczność pracy opiekunów nieformalnych
Praca opiekuńcza jest do tej pory w dużej mierze traktowana jako sprawa prywatna. Wsparcie ze strony państwa dotyczy udzielenia wybranych świadczeń, które pomagają opiekunom nieformalnym tylko w ograniczony sposób, zwłaszcza jeżeli oni poza opieką są aktywni zawodowo.
Większość pracodawców jeszcze nie odkryła pracowników-opiekunów jako grupy załogi, którą w czasach niedoboru specjalistów i ogólnie braku rąk do pracy warto wspierać. Więc mamy bardzo wielu opiekunów nieformalnych, którzy jako „największa służba opiekuńcza w Polsce” codziennie wykonują swoje czynności opiekuńcze (prawie) niewidocznie dla reszty społeczeństwa.
Ponadto większość rozwiązań w zakresie work-life balance koncentruje się w Polsce na opiece nad dziećmi, a nie nad osobami starszymi. W efekcie opiekunowie dorosłych pozostają także niewidoczni w programach HR i w debacie publicznej.
Podsumowanie
Aktualny stan opieki nieformalnej w Polsce jest wyzwaniem zarówno dla rodzin, jak i dla systemu opieki społecznej oraz rynku pracy. Miliony osób poświęcają czas i energię na opiekę nad bliskimi, co często wpływa na ich zdrowie, finanse i karierę zawodową.
Niewidoczność opiekunów nieformalnych i ograniczone wsparcie instytucjonalne sprawiają, że problem jest niedostatecznie dostrzegany. Jednocześnie starzenie społeczeństwa i wzrost liczby osób wymagających opieki zapowiadają, że wyzwanie będzie narastać.
Państwo i pracodawcy powinni już dzisiaj lepiej rozumieć skalę zjawiska i rozwijać rozwiązania umożliwiające łączenie pracy z opieką nad osobami zależnymi.
Źródła: