Zadbaj o pracowników opiekujących się bliskimi, zanim zrobi to Twoja konkurencja

Godzenie pracy z opieką to strategia zatrzymywania wiedzy, doświadczenia i zaangażowania w Twojej firmie

Co dla Ciebie oznacza godzenie pracy z życiem prywatnym?

Jeśli dziś myślisz o godzeniu różnych ról życiowych i zawodowych wyłącznie w kontekście opieki nad dziećmi, to przekonasz się, że to zdecydowanie za wąskie spojrzenie. Istnieje bowiem drugi temat, który już teraz spędza sen z powiek wielu osobom: godzenie pracy z opieką bliskich.

Jak dobrze znasz swoich pracowników?

Czy troska kończy się dla Ciebie przy bramie zakładu pracy? A może masz choć przybliżone wyobrażenie o tym, jaką pracę opiekuńczą wykonują Twoi pracownicy poza godzinami pracy? Nie chodzi przy tym wyłącznie o opiekę nad dziećmi.

Bardzo ważne jest, aby postrzegać swoich pracowników nie tylko jako obecnych lub przyszłych rodziców, lecz także jako osoby, które wykonują dodatkową, najczęściej niewidoczną pracę opiekuńczą na rzecz swoich bliskich, a jednocześnie mają ogromny potencjał, by wspierać rozwój Twojej firmy.

Dlaczego temat godzenia pracy z opieką jest tak ważny?

Obecny stan nieformalnej opieki w Polsce

Według szacunków w Polsce żyje obecnie około 2,0 mln osób wymagających opieki. Około 20% z nich przebywa w placówkach stacjonarnych, a pozostałe 80% otrzymuje opiekę w środowisku domowym. Dotyczy to około 1,6 mln osób. Osoby wymagające opieki są wspierane przede wszystkim przez bliskich, często bez profesjonalnej pomocy. Również obecnie opiekę i wsparcie zapewniają przede wszystkim kobiety. Opiekunowie rodzinni mają zazwyczaj od 45 do 65 lat.

Przyszłość opieki domowej

W najbliższej przyszłości niewiele zmieni się w opisanej sytuacji, nawet jeśli państwo zwiększy liczbę miejsc w stacjonarnych placówkach opieki, prywatne organizacje będą budować nowe domy seniora lub poprawią się warunki opieki świadczonej w miejscu zamieszkania. Powód jest prosty: liczba osób wymagających opieki będzie wyraźnie rosła. Oznacza to, że również w 2030 roku opiekę nad osobami niesamodzielnymi w dużej mierze będą musieli zapewniać bliscy sprawujący opiekę – a z perspektywy przedsiębiorcy: pracownicy-opiekunowie.

Co dokładnie oznacza opieka domowa?

Tutaj trzeba przyjrzeć się sprawie bliżej. Opieka nieformalna może być bowiem świadczona albo we własnym gospodarstwie domowym, albo w innym, oddalonym gospodarstwie. To wiąże się z różnicami w zakresie zaangażowania, pojawiających się obciążeń oraz potrzeb osób sprawujących opiekę.

Nieformalna opieka we własnym gospodarstwie domowym

W przypadku osób mieszkających we wspólnym gospodarstwie domowym opieka bardzo często dotyczy współmałżonka lub partnera, a rzadziej – dziecka wymagającego wsparcia. Najczęściej jest to opieka całodobowa. Dużą jej część stanowią czynności związane z higieną osobistą, odżywianiem oraz dbaniem o ogólny dobrostan osoby wymagającej opieki.

To wiąże czas i ogranicza dyspozycyjność osoby opiekującej się bliskim w innych obszarach życia.

Dlatego to przede wszystkim osoby w wieku emerytalnym lub osoby bez zatrudnienia opiekują się swoimi najbliższymi we własnym gospodarstwie domowym.

Nieformalna opieka w innym gospodarstwie domowym

Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim opieki nad własnymi rodzicami albo teściami, ale również wsparcia przyjaciół i znajomych. Ta forma opieki w mniejszym stopniu obejmuje bezpośrednie czynności pielęgnacyjne, a w większym – pomoc w prowadzeniu domu, robieniu zakupów, organizowaniu wizyt lekarskich oraz samej opieki.

Opieka nad krewnym lub znajomym w innym gospodarstwie domowym jest często wykonywana równolegle z pracą zawodową.

Dlaczego pracownicy sprawujący opiekę są tak cenni dla Twojej firmy?

W zależności od sytuacji związanej z opieką możesz wspierać członków swojego zespołu na różne sposoby. Zanim przyjrzymy się temu bliżej, warto powiedzieć kilka słów o tym, dlaczego pracownicy sprawujący opiekę nie tylko wnoszą do firmy wartość dodaną, lecz także odgrywają kluczową rolę w dalszym rozwoju jej łańcucha wartości.

Jakich pracowników potrzebuje Twoja organizacja?

Poza znaczeniem makroekonomicznym i społecznym pracownicy mający dodatkowe, nieformalne obowiązki opiekuńcze mają także – a właściwie przede wszystkim – ogromne znaczenie dla funkcjonowania i rozwoju organizacji. Którzy pracownicy naprawdę napędzają rozwój Twojej organizacji? Ci, którym trzeba tłumaczyć niemal każdy krok, a następnie kontrolować jego wykonanie? Czy raczej ci, którzy pracują samodzielnie i konsekwentnie dążą do wyznaczonych celów?

nieformalna opieka we własnym gospodarstwie domowym

Moja teza: nieformalna opieka i cele Twojej organizacji wzajemnie się warunkują

Stawiam tezę: praca zawodowa jest cenna dla osób wykonujących nieformalną pracę opiekuńczą, a ich umiejętności są równie cenne dla Ciebie.

Dlaczego? To proste. Osoby mające emocjonalnie obciążające obowiązki opiekuńcze potrzebują przeciwwagi dla tej pracy opiekuńczej. I właśnie praca w Twojej firmie może przynieść takie odciążenie. Jest jednak jeden warunek: sama aktywność zawodowa nie może stanowić dodatkowego obciążenia.

Aby zapobiec dodatkowemu obciążeniu lub przynajmniej je ograniczyć, widzę dwa rozwiązania: albo praca daje poczucie sensu i dzięki temu odciąża emocjonalnie, albo organizacja wprowadza działania pozwalające pogodzić obowiązki opiekuńcze z wymaganiami zawodowymi. Sytuacją idealną byłaby sensowna praca połączona z odpowiednio dobranymi, indywidualnymi rozwiązaniami wspierającymi godzenie tych ról.

Szczególne umiejętności pracowników z odpowiedzialnością opiekuńczą

Zdolności organizacyjne

Osoby opiekujące się bliskimi często rozwijają zdolności organizacyjne. Potrafią sprawnie koordynować różne aspekty opieki domowej – zarówno pod względem czasu, jak i zakresu wykonywanych czynności. Niemal zawsze działają przy tym pod presją czasu.

Praca zorientowana na cel

Ponadto opieka zawsze wiąże się z konkretnymi zadaniami wynikającymi z potrzeb osoby wymagającej wsparcia. Samo „odsiedzenie” z góry ustalonego czasu przy takiej osobie byłoby zupełnie pozbawione sensu. Co to oznacza dla Ciebie? Pracownicy sprawujący opiekę znają wartość czasu. Potrafią działać konkretnie i efektywnie, nie pozwalając, aby cenny czas pracy został zmarnowany.

Umiejętność rozwiązywania problemów

Co więcej, osoby sprawujące opiekę nauczyły się radzić sobie z nieprzewidzianymi problemami i skutecznie działać w sytuacjach kryzysowych. Bez tej umiejętności codzienna opieka po prostu nie mogłaby funkcjonować. Nie traktują przeszkód jako wymówki, aby czegoś nie zrobić. W realiach opieki byłoby to niemożliwe. Osoby wymagającej opieki nie można przecież pozostawić samej w obliczu nagłego problemu. Trzeba znaleźć rozwiązanie – i to z reguły szybko.

Pracownicy sprawujący opiekę stanowią przewagę konkurencyjną Twojej firmy

Nie oddawaj wiedzy konkurencji

Osoby sprawujące nieformalną opiekę nad bliskimi mają najczęściej od 45 do 65 lat. Są więc w okresie pełnej aktywności zawodowej. Najbardziej intensywny etap łączenia pracy z wychowywaniem małych dzieci mają już za sobą. Jednocześnie dysponują ogromną wiedzą oraz bezcennym doświadczeniem zawodowym i życiowym. Część tego doświadczenia wynika także z wychowywania dzieci i mierzenia się ze związanymi z tym wyzwaniami. Dobrze znają swoją dziedzinę pracy, a część tej wiedzy zdobyli właśnie w Twojej firmie.

Rozwijaj swoją firmę razem z pracownikami sprawującymi opiekę

Jeżeli uda Ci się zatrzymać tych pracowników w firmie, skorzystasz na tym pod wieloma względami. Z jednej strony cenna wiedza pozostanie w Twojej organizacji. Z drugiej – wydasz znacznie mniej na rekrutację, która w czasach niedoboru pracowników nie daje pewności, że znajdziesz osoby, których naprawdę potrzebujesz.

Jeżeli stworzysz w swojej organizacji kulturę przyjazną rodzinie i pracownikom sprawującym opiekę, a jej zasady nie pozostaną wyłącznie na papierze, poprawisz także zewnętrzny wizerunek organizacji i wzmocnisz jej markę pracodawcy (employer brand).

I wreszcie, co równie ważne: jeżeli uda Ci się zaoferować pracownikom pracę dającą poczucie sensu oraz rozwiązania dostosowane do ich indywidualnej sytuacji i wspierające godzenie ról, zwiększysz kreatywność i produktywność członków swojego zespołu.

Jak możesz wspierać pracowników z obowiązkami opiekuńczymi?

Podstawowa zasada brzmi: każda sytuacja związana z opieką jest inna – niezależnie od tego, czy opieka jest sprawowana we wspólnym gospodarstwie domowym, czy poza nim. Każda osoba wymagająca opieki ma bowiem indywidualne potrzeby, do których opiekun musi dostosować swoje działania.

Ta sama zasada dotyczy odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób i w jakich obszarach Ty możesz ułatwić życie pracownikom sprawującym opiekę. Chodzi o indywidualne podejście i dostosowanie wsparcia do konkretnego etapu opieki.

Kto pyta, ten prowadzi!

Jeżeli chcesz wiedzieć, co najbardziej obciąża członków Twojego zespołu sprawujących opiekę, musisz zadawać właściwe pytania i stworzyć w firmie atmosferę sprzyjającą szczerej rozmowie. Tylko połączenie obu tych elementów pozwoli Ci zdobyć wiedzę niedostępną dla konkurencji.

Także ty możesz wspierać pracowników z obowiązkami opiekuńczymi.

Rozmowa o opiece nad dorosłą osobą bliską nie przypomina rozmowy o dzieciach, podczas której ogląda się słodkie zdjęcia niemowląt. Informacja o nagłej konieczności zaopiekowania się bliskim nie jest też opowieścią o zabawnych wydarzeniach z codzienności dorastających dzieci.

Jeżeli poważnie traktujesz kulturę przyjazną osobom sprawującym opiekę, powinieneś zapewnić wszystkim pracownikom atmosferę zachęcającą do otwartości. Powinni mieć możliwość otwartego mówienia o swojej sytuacji bez obawy, że ujawnienie obowiązków opiekuńczych negatywnie wpłynie na ich karierę lub spowoduje inne niekorzystne konsekwencje w zatrudnieniu. Dotyczy to oczywiście nie tylko pracowników sprawujących opiekę, lecz także członków zespołu wychowujących dzieci.

Zapewnij wsparcie, które jest naprawdę potrzebne

Przewidywalność i elastyczność jako standard

Przewidywalność i elastyczność to dwa podstawowe warunki godzenia różnych ról – nie tylko tych związanych z opieką. Co mam na myśli?

Pracownicy mający nieformalne obowiązki opiekuńcze potrzebują przede wszystkim przewidywalnego czasu pracy, aby mogli odpowiednio zaplanować powtarzające się czynności związane z opieką. Jednocześnie potrzebują elastyczności, która pozwoli im szybko reagować na nagłe i nieprzewidziane sytuacje. Oba te elementy powinny stać się standardem w Twojej firmie.

Zapewnij swoim pracownikom indywidualne wsparcie

Zakres wsparcia wykraczającego poza przewidywalność i elastyczność zależy przede wszystkim od indywidualnych potrzeb, o których powiedzą Ci pracownicy. Możliwości są niemal nieograniczone. Pytanie brzmi zatem: jakie środki finansowe chcesz i możesz przeznaczyć na rozwiązania wspierające godzenie ról?

Wsparcie może obejmować pomoc w robieniu zakupów lub organizacji dostaw posiłków, wsparcie w prowadzeniu domu czy przy drobnych naprawach, a także dofinansowanie zakupu środków pomocniczych ułatwiających opiekę i codzienne funkcjonowanie.

Podsumowanie

Jeżeli w swoim podejściu do godzenia ról uwzględnisz nie tylko pracowników wychowujących dzieci, lecz także osoby sprawujące opiekę nad bliskimi, stworzysz solidne podstawy rozwoju swojej organizacji w najbliższych latach.

Jeżeli potraktujesz godzenie pracy z opieką nad bliskimi nie jako projekt ograniczony w czasie, lecz jako ciągły proces wymagający regularnego dostosowywania do zmieniających się potrzeb, usuniesz wiele przeszkód stojących na drodze do pomyślnej przyszłości Twojej firmy.

Oczywiście nie zagwarantuje to, że problem niedoboru pracowników zniknie raz na zawsze. Będziesz jednak oferować lepsze warunki pracy niż konkurencja. Dzięki temu Twoja organizacja stanie się bardziej atrakcyjna dla potencjalnych pracowników niż inne firmy w branży.

Na co więc czekasz?